چگونه منابع و قابلیت‌های سازمانی را تحلیل و ارزیابی کنیم؟

blank

طراحی استراتژی بدون در نظر گرفتن منابع سازمان غیرممکن است. با این حال، ابزارهای اندکی هستند که می‌توانند به مدیران و تصمیم‌گیرندگان برای طراحی استراتژی با در نظر گرفتن منابع و داشته‌های سازمان کمک کنند. یکی از بهترین ابزارهایی که در این خصوص می‌توان به آن اتکا کرد، چارچوب VRIO است که به ارزیابی منابع با در نظر گرفتن چهار مولفه ارزشمندی، کمیابی، تقلیدپذیری و پشتیبانی سازمان از آن می‌پردازد. منابعی که همه این ویژگی‌ها را داشته باشند، مبنای مزیت رقابتی پایدار سازمان هستند. این ابزار ریشه در  دیدگاه مبتنی بر منابع (RBV) دارد که در سال ۱۹۸۴ توسط وارنرفلت معرفی‌شده و بعدها، جی بارنی آن را تکمیل کرده است. چارچوب‌های مبتنی بر RBV، همچون ابزار VRIO، سازمان را به عنوان مجموعه‌ای از منابع، فرایندها، قابلیت‌ها و شایستگی‌هایی در نظر می‌گیرد که اغلب ناملموس، ارگانیک، پیچیده و غیر قابل تقلید هستند. این منابع، زیربنای مزیت رقابتی و همچنین محرک تکامل کسب‌وکار در صنعت به شمار می‌آیند.

دیدگاه مبتنی بر منابع با تمرکز بر ویژگی‌ها و ظرفیت‌های فعال و نوظهور شرکت به عنوان مزیت رقابتی، نشان می‌دهد که استراتژی‌های خوب از شناخت قابلیت‌ها در طول زمان نشأت می‌گیرند، حال آنکه بسیاری از مدیران به اشتباه سعی می‌کنند سازمان خود را همسو با فرصت‌های خارجی تطبیق دهند. با این نگاه ماتریس SWOT می‌تواند به جای معرفی لیستی از اسامی تحت عنوان نقاط قوت و ضعف، پتانسیل‌های واقعی شرکت را نشان دهد.

ارزش اصلی این دیدگاه در برجسته کردن این نکته است که صرفاً کپی کردن استراتژی‌های موفق دیگران، رویکرد مؤثری نیست. بهتر است روی ایجاد یک استراتژی منحصربه‌فرد تمرکز کنید و بر اساس آن، ویژگی‌هایی واقعاً ارزشمند، کمیاب و غیر قابل تقلید را پیدا کنید، در این صورت است که سازمان موفقی خواهید داشت. در واقع برای استفاده از این رویکرد باید از خود بپرسید که آیا می‌توانید نقاط قوت و توانمندی‌های خود را به‌گونه‌ای کنار هم قرار دهید که موجب مزیت رقابتی پایدار برای شما شود یا خیر.

blank

هنگامی‌که به دنبال درک این هستیم که کدام‌یک از نقاط قوت سازمان می‌تواند مزیت رقابتی پایدار فراهم کند و پایه استراتژیک سازمان به حساب آید، ابزار VRIO به کمکمان می‌آید. این روش با چهار پرسش اصلی کار خود را آغاز می‌کند:

  • آیا شرکت قدرت، منبع یا توانایی ارزشمند خاصی را به مشتری عطا می‌کند؟
  • آیا این منابع و ظرفیت‌ها کمیاب هستند؟
  • اگر دستیابی به این منابع هزینه‌بر است، آیا تقلید آن نیز برای دیگران پیچیده و غیرممکن است؟
  • آیا در سازمان از این ظرفیت‌ها پشتیبانی می‌شود؟

اگر نگاهی به آمار و ارقام بیندازیم، شرکت‌های حاضر در شاخص AIM بورس لندن، اصطلاح عمومی «تحلیل مبتنی بر منبع» را هفتمین ابزار محبوب استراتژیک از نظر شرکت‌های موجود در این لیست معرفی کرده است اماVRIO  و ابزارهای معادل آن که بر اساس چنین دیدگاهی شکل گرفته‌اند، به سبب بدیع بودن، هنوز جای خود را در رتبه‌بندی‌های عمومی باز نکرده‌اند.

نکات زیر می‌تواند به‌کارگیری این ابزار را کارآمدتر کند:

  • شاید این ابزار موجب شود تا از رقابت غافل شوید. ممکن است فکر کنید که کپی کردن فرهنگ منحصربه‌فردتان یا تکنولوژی بی‌نظیری که دارید کار دشواری است، اما بسیاری از شکست‌های استراتژیک در نتیجه تفکر خارج از گود نسبت به دسترسی‌پذیری مزیت‌های رقابتی و دست کم گرفتن رقبا اتفاق می‌افتد. بهتر است جدی‌تر در مورد اینکه چگونه یک رقیب بالقوه می‌تواند منابع، ظرفیت‌ها و مزیت‌های شما را بی‌ارزش کند، فکر کنید.

 

  • VRIO فیلتر مناسبی برای توسعه ماتریس سوات است، همچنین می‌تواند در تجزیه تحلیل ESTEMPLE هم بسیار کمک‌کننده باشد. دلیلش هم این است که توانمندی‌های استخراج‌شده از طریق این ابزار، می‌تواند شما را برای پاسخ‌دهی به تهدیدات و فرصت‌ها در محیط کلان آماده کند. شما می‌توانید از این ابزار برای بررسی فرصت‌ها و تهدیدات استفاده کنید و نتایج آن را در ابزار پنج نیروی صنعتی مایکل پورتر به کار ببرید.

 

  • منابع شناسایی شده از طریق این روش را می‌توان در تجزیه‌وتحلیل هفت اس مک کنزی مورد استفاده قرار داد و به این پرسش پاسخ داد که سازمان چگونه از قابلیت‌های خود محافظت و حمایت می‌کند.

منابع ذیل می‌تواند به علاقه‌مندان در فهم این ابزار کمک کند:

  • Barney, J.B. and Hesterly, W.S. (2009). ‘Evaluating a firm’s internal capabilities’, chapter 3. In: Strategic Management and Competitive Advantage. Pearson Education.
  • Collis, D.J. and Montgomery, C.A. (1995). Competing on resources: strategy in the 1990s. Harvard Business Review, 73 (July–August), 118–۱۲۹٫
  • Wernerfelt, B. (1984). A resource-based view of the firm. Strategic Management Journal, 5(April–June), 171–۱۸۰٫

مترجم: مارال مختارزاده

دوره و کتاب های مرتبط:

مقالات مرتبط

پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *