مدیریت پروژه

بررسی اهمیت مدیریت هزینه و زمان در پروژه های بزرگ عمرانی

ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﯾﮏ ﭘﺮوژه ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎدی ﺑﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ و ﭘﯿﺎده ﺳﺎزی ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﺮوژه  ﻣﻨﺎﺳﺐ واﺛﺮ ﺑﺨﺶ آن واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ و از ﺟﻤﻠﻪ اﺻﻠﯽ ﺗﺮﯾﻦ وﻇﺎﯾﻒ ﯾﮏ ﻣﺪﯾﺮ ﭘﺮوژه , ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ و زمان در دوران ﺳﺎﺧﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ.

اﺗﻤﺎم ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ و ﺑﺎ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﺷﺪه ﻫﺮ ﭘﺮوژه عمرانی، از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ آن ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد و ﻋﺪم اﺗﻤﺎم ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ و ﺑﺎ ﻫﺰﯾﻨﻪی ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﺷﺪه ﭘﺮوژه، ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮآورده ﻧﺸﺪن ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻫﺎی ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎ و اﻫﺪاف ﭘﺮوژه های عمرانی ﻣﯽ ﮔﺮدد.

در این مقاله ضمن بررسی منابع موجود مشکلات موجود در پروژه های عمرانی مورد بررسی قرار گرفته و اهمیت مدیریت هزینه و زمان در پروژه های بزرگ عمرانی تشریح می گردد.

  1. مقدمه

از جمله شاخص­های مهم در ارزیابی میزان موفقیت پروژه های عمرانی، اجرای آنها بر طبق برنامه زمانی و هزینه برآورد شده می باشد. متخصصان و محققین علم مدیریت پروژه این دو معیار را به عنوان دو ظلع مثلث طلایی موفقیت پروژه تلقی می کنند. با توجه به پیچیدگی خاص و حجم کار های عمرانی در پروژه¬های بزرگ عمرانی و همچنین طولانی  مدت بودن و هزینه های سنگین آنها شناخت عوامل موثر در عدم اتمام  به موقع و افزایش هزینه های  این پروژه ها از اهمیت خاصی برخوردار است.

ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮕﺮش اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺧﻮدی ﺧﻮد اﯾﺠﺎد ﻧﻤﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻤـﺎم ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ ﻣﺤﺼﻮل و ﻧﺘﯿﺠﻪ ی ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی ﻫﺎی ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤﺪﺗًﺎ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﺪود ﺳﺎزﻣﺎن اﺳﺖ . ﻧﮕﺮش ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﯽ را در ﺟﻬﺖ دادن ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﻣﺪﯾﺮان ﺑﻪ ﺳﻮی اﯾﺠﺎد ارزش ﺑﺮای ﻫﻤﻪ ی ذی ﻧﻔﻊ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻬﺪه دارد و ﻣﯽ ﮐﻮﺷﺪ ﺑﯿﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ذی ﻧﻔﻌﺎن ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺗﻠﻔﯿﻖ ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﺧﻼﻗﺎﻧﻪ اﯾﺠﺎد ﮐﻨﺪ. ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﻧﮕﺮش ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻣﺘﺸﮑﻞ از ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای از اﺑﺰارﻫﺎ و ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻫﺎﺳﺖ ﮐـﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺑﭙﺮدازد و در ﻫﺮ ﻣﻮرد ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ را ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﮐﻨﺪ.

در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮐﺜﺮت ﭘﯿﻤﺎﻧﮑﺎران و ﺷﺮﮐﺘﻬﺎی ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ، رﻗﺎﺑﺖ ﺷﺪﯾﺪ و ﺗﻨﮕﺎﻧﮕﯽ در ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻗﯿﻤﺖ ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎی ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪه و دﻋﻮت ﺷﺪه در ﻣﻨﺎﻗﺼﺎت ﺻﻮرت ﻣﯽﭘﺬﯾﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﺷﺪن ﻗﯿﻤﺘﻬﺎ ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﺳﻮد ﺷﺪه اﺳﺖ و در ﺑﺮﮔﯿﺮﻧﺪه ی رﯾﺴﮏ نسبتا ﺑﺎﻻﯾﯽ در زﻣﺎن اﺟﺮاء ﭘﺮوژه ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺷﺮﮐﺖ ﻫﺎ را ﺑﺮ آن ﻣﯽ دارد ﮐﻪ در وﻫﻠﻪی اول ﻗﯿﻤﺘﻬﺎی ﺧﻮد را در زﻣﺎن ﺷﺮﮐﺖ در ﻣﻨﺎﻗﺼﻪ ﺑﺎ دﻗﺖ ﺑﺎﻻ و آﻧﺎﻟﯿﺰ دﻗﯿﻖ اراﺋﻪ ﻧﻤﻮده و در ﻣﺮﺣﻠﻪی دوم و در ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻦ ﮐﺎر؛ در ﺣﯿﻦ اﻧﺠﺎم، اﯾﻦ آﻧﺎﻟﯿﺰ را ﺑﻪ دﻗﺖ و در ﻫﻤﻪ ﻣﺮاﺣﻞ و ﺣﺘﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت روزاﻧﻪ ﮐﻨﺘﺮل ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ دﻟﯿﻞ ﻣﯿﺰان ﻫﺰﯾﻨﻪ ی اﺟﺮای ﭘﺮوژه رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ، دﻟﯿﻞ آن را ﻣﺸﺨﺺ و ﭼﺎره اﻧﺪﯾﺸﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ.

با پیشرفت و توسعه روزافزون صنعت، امکانات و تجهیزات بیشتری برای صنعت ساخت و ساز و کارهای عمرانی ابداع و ساخته شده است که در نتیجه این امکانات و تجهیزات پیشرفته، امکان اجرای پروژه های بزرگ و پیچیده­تر عمران ی فراهم گردیده است. از سوی دیگر با بزرگتر و پیچیده تر شدن پروژه های عمرانی، نیاز به حفظ ایمنی و محیط زیست و یافتن روش­هایی به منظور کاهش حوادث در کارگاه­های ساختمانی بیش از پیش احساس می شود. با یک برنامه ریزی صحیح و اصولی برای چیدمان مناسب کارگاه های ساختمانی، علاوه بر تامین ایمنی بیشتر عوامل مختلف درگیر در پروژه، می توان هزینه های اجرایی را توام با حفظ محیط زیست تا حد زیادی کاهش داد. در این مقاله مفاهیم و ضروریات مهم در مدیریت هزینه و زمان پروژه های بزرگ عمرانی تشریح می شوند.

  1. تعاریف و مفاهیم مورد نیاز

قبل از ورود به تشریح مبحث بایستی تعدادی مفاهیم و تعاریف ذکر شوند. در ادامه مفاهیم مورد نیاز این تحقیق بیان خواهند شد.

ﺗﻌﺮﯾﻒ ﭘﺮوژه

ﭘﺮوژه ﺗﺮﺗﯿﺒﯽ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎی ﯾﮑﺘﺎ، ﭘﯿﭽﯿﺪه و ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ ﮐﻪ دارای ﯾﮏ ﻫﺪف اﺻﻠﯽ ﯾﺎ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻮده و ﺑﺎﯾﺪ در ﻣﺪت و ﺑﻮدﺟﻪ ﻣﻌﯿﻦ و ﻃﺒﻖ ﻣﺸﺨﺼﺎت ﺑﻪ اﺗﻤﺎم ﺑﺮﺳﺪ.[1]. ویژگی عمده یک پروژه، ریسک و عدم اطمینان آن است. هیچگاه دو پروژه دقیقا شبیه به هم نیستند و حتی یک پروژه تکراری در یکی از جنبه های کاری، مدیریتی یا فیزیکی نیز با پروژه های ماقبل خود متفاوت می باشد.

ارکان اصلی در پروژه ها عمرانی بزرگ به شرح زیر می باشند:

1- مدیر پروژه

2- مسئول پروژه

3- واحد تضمین کیفیت پروژه

4- مدیریت مهندسی

5- مدیریت تدارکات

6- مدیریت ساخت و نصب

7- بهره برداری

8- واحد برنامه ریزی و کنترل پروژه

9- امور مالی و اداری پروژه

ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﭘﺮوژه

در ﻫﺮ ﭘﺮوژه ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﺎ ﭼﻬﺎر ﻗﯿﺪ ﻫﺪف[1]، ﻫﺰﯾﻨﻪ[2]، زﻣﺎن[3] وﮐﯿﻔﯿﺖ[4] اﻋﻤﺎل ﻣﯽ ﮔﺮدد. ﺗﻤﺎم اﯾﻦ ﻗﯿﺪﻫﺎ ﺗﺎﺑﻊ ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ زﯾﺮا ﺗﻐﯿﯿﺮ در ﻫﺮ ﯾﮏ، ﺳﺒﺐ ﺗﻐﯿﯿﺮ در دﯾﮕﺮی ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺑﻪ ﻃﻮل ﮐﻠﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ﯾﮏ ﻣﺜﻠﺚ ﻓﺮض ﮐﺮد ﮐﻪ در ﻣﺮﮐﺰ ﻣﺜﻠﺚ ﻫﺪف ﻗﺮار دارد و ﻫﺮ ﯾﮏ از اﺿﻼع ﻣﺜﻠﺚ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﻫﺰﯾﻨﻪ، زﻣﺎن و ﮐﯿﻔﯿﺖ اﺳﺖ. در ﺗﻤﺎم ﻣﺪت ﭼﺮﺧﺶ زﻧﺪﮔﯽ ﭘﺮوژه، ﻫﺰﯾﻨﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ اﺳﺖ.

شکل 1) پارامترهای یک پروژه

ﻣﺪت و ﻫﺰﯾﻨﻪ ﺗﺎ اﻧﺪازه ای ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ [5]ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ. زﻣﺎن را ﻣﯽ ﺗﻮان ﮐﺎﻫﺶ داد، اﻣﺎ اﯾﻦ ﮐﺎر اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪ را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل دارد. ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺷﺎﻣﻞ ﻧﯿﺮوی اﻧﺴﺎﻧﯽ، ﻣﺎﺷﯿﻦ آﻻت، ﻣﻮاد و ﻣﺼﺎﻟﺢ و ﺗﺠﻬﯿﺰات ﻣﺤﺪود ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ در ﻣﺪت و ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﺮوژه اﺛﺮ دارد. ﻣﻌﻤﻮًﻻ، ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎ ﮐﻨﺘﺮل ﮐﻨﻨﺪه ﻫﺪف، ﮐﯿﻔﯿﺖ و ﺗﺎرﯾﺦ اﺗﻤﺎم ﭘﺮوژه و ﻣﺪﯾﺮ ﭘﺮوژه ﮐﻨﺘﺮل ﮐﻨﻨﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻫﺰﯾﻨﻪ اﺳﺖ. ﻫﺮ ﭼﻨﺪ زﻣﺎﻧﺒﻨﺪی ﭘﺮوژه ﻧﯿﺰ از وﻇﺎﯾﻒ ﻣﺪﯾﺮ ﭘﺮوژه ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد.

ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﺮوژه [3]

ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﺮوژه، ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدن داﻧﺶ، ﻣﻬﺎرت، اﺑﺰار و ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻫﺎ در ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎی ﭘﺮوژه اﺳﺖ ﺗﺎ ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﻋﻮاﻣﻞ ﭘﺮوژه و اﻧﺘﻈﺎرات از ﭘﺮوژه، ﺗﺄﻣﯿﻦ ﮔﺮدد.

ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﺤﺪوده وﺳﯿﻌﯽ از ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎ را ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻮد ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﯽ ﺗﻮان اﻣﻮر ﻣﺎﻟﯽ، ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ، ﻫﺪاﯾﺖ و رﻫﺒﺮی ﻧﯿﺮوی اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ را ﻧﺎم ﺑﺮد. ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺎﻫﯿﺖ و وﺳﻌﺖ ﭘﺮوژه، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﺮوژه ﺑﺨﺶ ﻫﺎﯾﯽ از ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ را در ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد. ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺪﯾﺮ ﭘﺮوژه ﻧﺒﺎﯾﺪ ﻣﺘﺨﺼﺺ در ﺗﻤﺎم اﻣﻮر ﺑﺎﺷﺪ، اﻣﺎ ﺑﺮای ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﭘﺮوژه، ﻣﺪﯾﺮ ﭘﺮوژه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﺌﻮل ﻣﻨﻔﺮد، ﻫﺪاﯾﺖ اﻣﻮر را ﺑﻌﻬﺪه دارد.

ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻓﻨﯽ ﭘﺮوژه ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺷﻮد. در ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ، اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽ رود ﮐﻪ ﻣﺪﯾﺮ ﭘﺮوژه ﺑﻌﻨﻮان ﻣﺘﺨﺼﺺ ﻓﻨﯽ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻌﻨﻮان ﻣﺪﯾﺮ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ. ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ، ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﭘﺮوژه ﺑﺨﺶ ﻫﺎﯾﯽ از ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﺮوژه، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻓﻨﯽ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻫﻤﭙﻮﺷﺎﻧﯽ دارﻧﺪ. ﻫﺮ ﭼﻪ اﻧﺪازه ﭘﺮوژه ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﺳﻄﺢ ﻫﻤﭙﻮﺷﺎﻧﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد. (ﺷﮑﻞ 2)

شکل 2) مهارت­های مدیریت پروژه

 

ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﺮوژه [3][2]

 

ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﺮوژه در ﺑﺮ ﮔﯿﺮﻧﺪهی ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻫﺎی ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﺮای ﺣﺼﻮل اﻃﻤﯿﻨﺎن از ﺗﮑﻤﯿﻞ ﭘﺮوژه ﺑﺎ ﺑﻮدﺟﻪی ﻣﺼﻮب ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎی اﺻﻠﯽ آن ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از:

ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ­رﯾﺰی ﻣﻨﺎﺑﻊ: ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ (اﻓﺮاد، ﺗﺠﻬﯿﺰات، ﻣﻮاد) و ﻣﻘﺪاری از ﻫﺮ ﯾﮏ ﮐﻪ می بایست ﺑﺮای ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻓﻌﺎﻟﺘﯿﻬﺎی ﭘﺮوژه ﻣﺼﺮف ﺷﻮﻧﺪ.

ﺑﺮآورد ﻫﺰﯾﻨﻪ: ﺗﻬﯿﻪی ﯾﮏ ﺗﺨﻤﯿﻦ ( ﺑﺮآورد ) از ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺑﺮای ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﭘﺮوژه.

ﺑﻮدﺟﻪ ﺑﻨﺪی ﻫﺰﯾﻨﻪ: ﺗﺨﺼﯿﺺ ﺑﺮآورد ﻫﺰﯾﻨﻪی ﮐﻠﯽ ﺑﻪ ﺗﮏ ﺗﮏ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﮐﺎر.

ﮐﻨﺘﺮل ﻫﺰﯾﻨﻪ: ﮐﻨﺘﺮل ﺗﻐﯿﯿﺮات در ﺑﻮدﺟﻪی ﭘﺮوژه.

اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺎ ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎی ﺳﺎﯾﺮ ﺣﻮزه ﻫﺎی داﻧﺶ ﺗﻌﺎﻣﻞ دارﻧﺪ. ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﺮ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﭘﺮوژه، ﺗﻼش ﯾﮏ ﯾﺎ ﺗﻌﺪاد ﺑﯿﺸﺘﺮی از اﻓﺮاد ﯾﺎ ﮔﺮوه ﻫﺎﯾﯽ از آﻧﺎن را در ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . ﻣﻌﻤﻮًﻻ ﻫﺮ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺣﺪاﻗﻞ ﯾﮏ ﺑﺎر در ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪی ﭘﺮوژه ﺑﻪ وﻗﻮع ﻣﯽ ﭘﯿﻮﻧﺪد.

اﮔﺮ ﭼﻪ در اﯾﻨﺠﺎ ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻨﺎﺻﺮی ﻣﺠﺰا ﺑﺎ وﺟﻮه اﺷﺘﺮاک ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﺷﺪه اﻧﺪ، ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﻋﻤﻞ ﺑﻪ ﺷﯿﻮه ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در اﯾﻨﺠﺎ ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻧﺸﺪه ، ﻫﻢ ﭘﻮﺷﺎﻧﯽ و ﺗﻌﺎﻣﻞ داﺷﺘﻪ باشند.

ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﺮوژه در درﺟﻪ اول ﺑﻪ ﻫﺰﯾﻨﻪی ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﺮای ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﭘﺮوژه ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﺮوژه ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯿﺒﺎﯾﺴﺖ اﺛﺮ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﭘﺮوژه را ﺑﺮ ﻫﺰﯾﻨﻪی اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺤﺼﻮل ﭘﺮوژه ﻣﻮرد ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻗﺮار دﻫﺪ. ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣﺤﺪود ﮐﺮدن ﺗﻌﺪاد ﺑﺎزﻧﮕﺮیﻫﺎی ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺑﻬﺎی اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎی ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﻣﺸﺘﺮی ، ﻫﺰﯾﻨﻪی ﭘﺮوژه را ﮐﺎﻫﺶ دﻫﺪ. اﯾﻦ دﯾﺪ وﺳﯿﻊ ﺗﺮ ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪی ﭘﺮوژه اﻏﻠﺐ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﯾﺎﺑﯽ ﭼﺮﺧﻪی ﺣﯿﺎت ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد. ﻫﺰﯾﻨﻪ ﯾﺎﺑﯽ ﭼﺮﺧﻪی ﺣﯿﺎت ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺗﮑﻨﯿﮑﻬﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ارزش ﺑﺮای ﮐﺎﻫﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪ و زﻣﺎن، در ﺑﻬﺒﻮد ﮐﯿﻔﯿﺖ و ﻋﻤﻠﮑﺮد و ﺑﻬﯿﻨﻪ ﺳﺎزی ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ.

در ﺑﺴﯿﺎری از ﺣﻮزه ﻫﺎی ﮐﺎرﺑﺮدی، ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻋﻤﻠﮑﺮدﻫﺎی ﻣﺎﻟﯽ آﺗﯽ ﻣﺤﺼﻮل ﭘﺮوژه در ﺧﺎرج از ﭘﺮوژه اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮد. در ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻮارد (ﻣﺜًﻼ ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﺗﺴﻬﯿﻼت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ای) ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪی ﭘﺮوژه اﯾﻦ ﮐﺎر را ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد . ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻫﺎ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻫﺎﯾﯽ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﺮوژه در ﺑﺮﮔﯿﺮﻧﺪه ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎی ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﺗﮑﻨﯿﮑﻬﺎی ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﺴﯿﺎری ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ, ارزش ﺗﻨﺰﯾﻠﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻘﺪی، ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺑﺎزدﻫﯽ و ﻏﯿﺮه ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﺮوژه ﻣﯿﺒﺎﯾﺴﺖ ﻧﯿﺎزﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ذی ﻧﻔﻌﺎن ﭘﺮوژه را ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار دﻫﺪ، ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ذی ﻧﻔﻌﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎی ﭘﺮوژه را ﺑﻪ روﺷﻬﺎی ﻣﺘﻔﺎوت و در زﻣﺎن ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻧﺪازه ﮔﯿﺮﻧﺪ . ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪی ﯾﮏ ﻗﻠﻢ ﺗﺪارﮐﺎﺗﯽ ﺑﺎ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﺣﺴﺎﺑﺪاری در زﻣﺎن ﺗﻌﻬﺪ، ﺳﻔﺎرش، ﺗﺤﻮﯾﻞ، ﭘﺮداﺧﺖ ﯾﺎ ﺛﺒﺖ اﻧﺪازه ﮔﯿﺮی ﺷﻮﻧﺪ.

در ﺑﻌﻀﯽ ﭘﺮوژه­ﻫﺎی عمرانی، ﺧﺼﻮﺻﺎً ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ­ﺗﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی ﻣﻨﺎﺑﻊ، ﺑﺮآورد ﻫﺰﯾﻨﻪ و ﺑﻮدﺟﻪ ﺑﻨﺪی ﻫﺰﯾﻨﻪ آن ﭼﻨﺎن ﺳﺨﺖ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺷﺪه اﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻣﻨﻔﺮد دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ( ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ و در ﯾﮏ دورهی زﻣﺎﻧﯽ ﻧﺴﺒﺘًﺎ ﮐﻮﺗﺎه اﻧﺠﺎم ﭘﺬﯾﺮد ). اﯾﻨﻬﺎ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎﯾﯽ ﻣﺠﺰا اراﺋﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ، زﯾﺮا اﺑﺰارﻫﺎ و ﺗﮑﻨﯿﮑﻬﺎی ﻫﺮ ﮐﺪام ﻣﺘﻔﺎوت اﻧﺪ. ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﺛﺮ ﮔﺬاری ﺑﺮ ﻫﺰﯾﻨﻪ در ﻣﺮاﺣﻞ اوﻟﯿﻪی ﭘﺮوژه ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺗﻌﺮﯾﻒ اوﻟﯿﻪی ﻣﺤﺪوده ﻫﻤﭽﻮن ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ دﻗﯿﻖ اﻟﺰاﻣﺎت و اﺟﺮای ﯾﮏ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪی ﺻﺤﯿﺢ ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ.

 

  1. مشخصات مدیریت زمان و هزینه در پروژه های عمرانی

مدیریت زمان و هزینه در پروژه های عمرانی جز اصلی و غیرقابل انکار در فرایندهای مدیریت پروژه است که در پروژه های پرهزینه و طولانی مدت نظیر پروژه های بزرگ عمرانی اهمیت مضاعفی می یابد دراین نوشتار مهم ترین مبحث از میان مباحث مهندسی مرتبط با مدیریت هزینه که عبارت است از موازنه هزینه – زمان مورد توجه قرارگرفته است موازنه هزینه و زمان از جمله مباحث مهم در برنامه ریزی و کنترل پروژه ها است و هدف از حل این مساله درواقع تحلیل رفتار متقابل انواع گوناگون هزینه های پروژه و زمان اجرای پروژه می باشد در محاسبات زمان بندی پروژه معمولا زودترین زمان تکمیل آخرین فعالیت به عنوان تاریخ تحویل پروژه درنظر گرفته می شود از سوی دیگر زمان تکمیل پروژه براساس یک سری از محدودیت ها یا نیازهای داخلی یا خارجی تامین می شود که در اکثر مواقع زمان تکمیل تعیین شده براساس محدودیت ها طولانی تر از تاریخ تحویل پروژه است در چنین شرایطی زمان تکمیل پروژه را میتوان با استفاده از روش هایی کاهش داد.

بر طبق تعریف استاندارد انستیتو مدیریت پروژه [4] «پروژه مجموعه تلاشهای موقتی برای تحقیق یک تعهد و تقبل در ایجاد یک محصول یا ارائه خدمات می باشد» ترنر و مولر [5] بر این عقیده هستند که هر پروژه به منظور ایجاد تغییرات سودمند در شرایط موجود بر اجرا در می آید و دارای سه مشخصه بارز زیر می باشد:

  1. منحصر به فرد است؛ هیچ پروژه ای قبل یا بعد از آن ، دقیقاً شبیه آن نمی باشد.

  2. با استفاده از فرایند های نو انجام می گیرد ؛ هیچ وقت دوتا پروژه را نمی توان یافت که مانند هم اجرا شده باشند.

  3. موقتی و گذرا است؛ هر پروژه ای دارای یک آغاز و یک پایان می باشد.

سه ویژگی فوق یک سری محدودیت ها و تنش هایی را برای هرپروژه ای به همراه خواهد داشت:

  • پروژه های باعدم قطعیت همراه هستند؛ به هیچ عنوان نمی توان نبست به آینده پروژه و نتایج آن مطمئن بود که برنامه ها و طرحهای مورد انتظار را برآورد کرده و باعث ایجاد تغییرات سودمندی  شود.

  • نیازمند یکپارچه سازی و هماهنگی کامل هستند؛ برای اجرای یک پروژه بین منابع مورد استفاده و بخش های مختلف درگیر در پروژه باید یک هماهنگی کامل ایجاد شود .

  • با فوریت اجرایی مواجه هستند، نتایج مورد انتظار باید در مقطع زمانی مشخصی حاصل شوند.

  1. علل بروز تاخیرات و افزایش هزینه ها

با توجه به خصوصیات مربوط به پروژه های عمرانی، اکثر آنها در دوره اجرایی خود با عدم قطعیت هایی مواجه هستند که باعث بروز تاخیرات و افزایش هزینه های اجرای آنها می گردد. پروژه های بزرگ عمرانی معمولا پر هزینه و زمان بر هستند که شواهد موجود به خصوص در رابطه با پروژه های عمرانی داخل کشور، نشان دهنده افزایش قابل توجه طول زمان و هزینه های اجرایی آنها می باشد. بدون شک در بین عوامل تاثیر گذار در بروز تاخیرات و افزایش هزینه های اجرایی پروژه های عمرانی یک سری عوامل بیشترین نقش را دارند، که در این مقاله سعی شده است تا به طور خاص با بررسی منابع اندک موجود در زمینه تاخیرات و افزایش هزینه های پروژه عمرانی، عوامل اصلی  موثر بر این موضوع، راهکارهایی برای کاهش تاثیرات آنها ارائه گردد.

عوامل تاثیر گذار بر وقوع تاخیرات زمانی در احداث و تکمیل پروژه های بزرگ عمرانی را می توان به صورت زیر خلاصه نمود:

  • برنامه زمانبندی غیر واقع بینانه ساخت،

  • تاخیر در تحویل و انتقال تجهیزات به محل احداث (و یا استفاده از تجهیزات مستعمل و با طول عمر زیاد)

  • مدیریت ضعیف و ناکارآمد دست اندر کاران اجرایی پروژه ( به ویژه پیمانکار اصلی)،

  • نارضایتی ها اعتراضات نیروی کار مورد استفاده و

  • ایجاد چالش ها و مشکلات قانونی و غیر قانونی توسط ذی نفعان مختلف در پروژه

باکون[6] و همکاران [6] علل اصلی وقوع تغییرات شدید و افزایش هزینه های پروژه های بزرگ عمرانی را در چهار گروه اصلی زیر طبقه بندی کرده اند؛

  1. برآورد ضعیف مشخصات فنی و هزینه ها، به همراه نظارت ضعیف سرمایه گذاران مالی،

  2. بروز مشکلات فنی در حین ساخت،

  3. عملکرد ضعیف پیمانکاران و تامین کنندگان تجهیزات و

  4. وقوع تغییرات شدید در شرایط بیرونی موثر بر روند اجرایی پروژه (مانند عوامل اقتصادی،…)

لازم به ذکر است که گاهی قسمتی از مشکلات متاثر از عدم دقت در برآورد هزینه های پروژه های بزرگ عمرانی، در رابطه با شرایط ژئوتکنیکی سایت مورد نظر خواهد بود، چرا که علرغم دقت بیشتر در انجام مطالعات ژئوتکنیکی، اغلب مشاهده شده است که تا زمان شروع عملیات اجرایی وجود مشکلات ژئوتکنیکی سایت غیر قابل ملاحظه می باشد. متاسفانه با وجود این مشکلات در مراحل مختلف ساخت سازه های بزرگ هیدرولیکی، تا بحال تلاش کمتری برای رفع این مشکلات صورت گرفته است.

باکون و همکاران [7] در رابطه با فاکتور های موثر بر افزایش هزینه های پروژه های برق آبی بانک جهانی یک بررسی اقتصادی انجام دادند. نتایج مطالعات آنها نشان داد که در حدود نیمی از این افزایش هزینه ها را می توان به ویژگی های خاص پروژه های عمرانی، حجم پروژه و متغیر های اقتصادی  مانند نرخ تورم نسبت داد و نصف دیگر را به عدم قطعیت موجود نسبت داده می شود.

نتایج مطالعات بانک توسعه آسیا در سال 2004 نشان داد که سطح هزینه پروژه ها و تغییرات به وجود آمده  در هزینه های واقعی اجرایی باهم در ارتباط کامل می باشند، طوری که هر چه پروژه ها نیازمند سرمایه گذاری سنگین­تر باشند برآورد های صورت گرفته در مورد هزینه های اجرایی آنها از دقت کمتری برخوردار می باشند. بطور کلی در تمام پروژه ها، بخش احداث (مرحله اجرایی) بیشترین هزینه های پروژه را به خود اختصاص می دهند، که در اغلب موارد مقادیر برآورده شده کمتر از مقادیر واقعی مورد نیاز می باشد. بعد از بخش ساخت و ساز تامین تجهیزات از لحاظ هزینه­بری در رده بعدی قرار دارند. به غیر از کارهای ساختمانی در رابطه با برآوردهای هزینه سایر قسمتها، در اغلب موارد برآورد ها بیشتر از مقادیر واقعی می باشد  و این مساله بیشتر با طراحی های دست بالا[7] مرتبط می باشد. لازم به یادآوری است که بانک توسعه آسیا در گزارش 2004 خود عوامل موثر در ایجاد تاخیرات اجرایی پروژه های بزرگ عمرانی را مطالعه قرار داده است، که نتایج حاصل از مطالعات آنها با مطالعات باکون و همکاران (1996) مطابقت دارد.

5.لزوم ﻃﺮاﺣﯽ ﯾﮏ اﻟﮕﻮ ﺟﻬﺖ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ و زمان در ﭘﺮوژهﻫﺎی بزرگ عمرانی

ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ و زمان ﻧﻮﻋﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی و ﮐﻨﺘﺮل اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺪف ﻫﺎی زﯾﺮ را دﻧﺒﺎل ﻣﯽ ﮐﻨﺪ:

1) ﮐﻨﺘﺮل ﻫﺰﯾﻨﻪ و زمان اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺑﺎ ﺑﻮدﺟﻪ و زمان ﻣﻮﺟﻮد.

2) ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻧﻘﺪﯾﻨﮕﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز.

3) ﮐﻨﺘﺮل ﮐﺎراﯾﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده.

در واقع ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ وﻇﺎﯾﻒ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ و زمان، ﮐﻨﺘﺮل ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی واﻗﻌﯽ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺑﺎ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ای (آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺷﺪه در زﻣﺎن ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻗﯿﻤﺖ) و همچنین زمان می باشد. اﯾﻦ ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﺑﺎﯾﺴﺖ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻻزم را ﺟﻬﺖ ﮐﻨﺘﺮل ﻣﺪاوم و در ﻫﺮ زﻣﺎن ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺑﺨﻮاﻫﺪ، داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺼﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﻫﺮ زﻣﺎن ﻗﺎدر ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ ﻫﺰﯾﻨﻪ و زمان اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺗﺎ آن زﻣﺎن در ﭼﻪ ﻣﻮاردی ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻫﺰﯾﻨﻪ و زمان ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ای (ﺑﻮدﺟﻪ و زمانﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه) و ﯾﺎ ﮐﻤﺘﺮ از آن ﺑﻮده اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮ در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ، ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻧﻘﺪﯾﻨﮕﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز در ﺣﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﮐﺎر ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ. اﯾﻦ ﻣﻬﻢ از آن ﺟﻬﺖ دارای اﻫﻤﯿﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺒﻞ از وﻗﻮع ﻫﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻮﺟﻮدی و ﻧﻘﺪﯾﻨﮕﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز آن دﯾﺪه ﺷﻮد. در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﮐﺸﻮرﻫﺎی دﯾﮕﺮ در ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاری و ﺳﺎﺧﺖ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻬﺎن ﺳﻮم، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺸﻮر اﯾﺮان، دارای رﺷﺪ ﻓﺮاواﻧﯽ اﺳﺖ وﺗﻮرم ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎدی در اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎ وﺟﻮد دارد، ﻟﺬا ﭘﯿﻤﺎﻧﮑﺎران ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻞ ﺑﻪ ﺷﺪت ﻣﻮاﺟﻪ اند.

ﺳﻮﻣﯿﻦ ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮ در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ، ﺑﻬﺒﻮد اﻓﺰاﯾﺶ راﻧﺪﻣﺎن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﭘﺮوژه، اﻋﻢ از ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﻣﺎﺷﯿﻦ آﻻت و ﻣﺼﺎﻟﺢ اﺳﺖ. ﯾﮏ ﭘﯿﻤﺎﻧﮑﺎر ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎرآ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺳﻮد ﻣﻮرد ﻗﺒﻮﻟﯽ را ﺑﺮای ﺧﻮد ﺑﯿﻤﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ. ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺟﺰ ﺑﺎ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺻﺤﯿﺢ در ﺣﯿﻦ اﺟﺮای ﮐﺎر ﺑﺪﺳﺖ ﻧﻤﯽ آﯾﺪ.

ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ زﻣﺎﻧﺒﻨﺪی ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪای اراﯾﻪ ﺷﻮد ﮐﻪ در ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺮﯾﻦ ﺳﻄﺢ آن ﮐﻠﯿﻪ آیتم های ﭘﯿﻤﺎن و ﻣﻘﺎدﯾﺮ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ آورده ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ. ﺳﭙﺲ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ آﻧﺎﻟﯿﺰﻫﺎی ﻣﻔﺮوض در ﻣﻨﺎﻗﺼﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻫﺎی ﻣﺸﺨﺺ از ﺟﻤﻠﻪ، آﻧﺎﻟﯿﺰﻫﺎی ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﯾﺎ آﻧﺎﻟﯿﺰﻫﺎی ﺑﻬﺎی ﺗﻤﺎم ﺷﺪه ﮐﺎرﻫﺎ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺠﻤﻦ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎی ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ آﻣﺎده ﮔﺮدﯾﺪه، ﺗﺨﺼﯿﺺ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد. ﭘﺲ از آن در ﺣﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﮐﺎر و در ﻫﺮ ﻣﻘﻄﻊ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺸﺨﯿﺺ دﻫﺪ ﺑﺎ ﺗﻘﺴﯿﻢ اﻃﻼﻋﺎت واﻗﻌﯽ ﻣﺼﺮف ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺮ ﻣﯿﺰان ﻣﻨﺎﺑﻌﯽ ﮐﻪ ﻃﺒﻖ آﻧﺎﻟﯿﺰﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺼﺮف ﻣﯽ ﺷﺪ، ﺿﺮﯾﺐ ﺑﻬﺮه وری ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯿﺸﻮد. آﻧﮕﺎه ﺿﺮاﯾﺐ آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻣﺼﺮف ﺷﺪه ﺑﻬﯿﻨﻪ ﻣﯽﺷﻮد. ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ اﯾﻦ آﻧﺎﻟﯿﺰﻫﺎی ﺑﻬﯿﻨﻪ ﺷﺪه، ﻣﯽﺗﻮان ﻫﺰﯾﻨﻪ اﺗﻤﺎم ﭘﺮوژه را ﺑﺮآورد ﮐﺮد و در ﻣﻮارد ﻧﺎﮐﺎرآﻣﺪی ﻫﺸﺪارﻫﺎی ﻻزم را داد.

ﻣﻌﺎﯾﺐ روش ﻫﺎی ﻣﺘﻌﺎرف ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ در ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽ به شرح زیر است:

  • ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻋﺪم وﺟﻮد اﺳﺘﺎﻧﺪارد در آﻧﺎﻟﯿﺰ، ﺗﺨﺼﯿﺺ ﺑﻮدﺟﻪ ﺑﺮای آﯾﺘﻤﻬﺎ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺸﮑﻞ ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ. ﭼﻮن اﯾﻦ ﮐﺎر زﻣﺎن ﺑﺮ و ﺧﺴﺘﻪ ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ، ﻣﻌﻤﻮًﻻ ﺑﻄﻮر ذﻫﻨﯽ ﻗﯿﻤﺘﯽ ﺑﺮای آن آﯾﺘﻢ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﺷﻮد.

  • ﻋﺪم اﻣﮑﺎن ﺑﻪ روز ﻧﻤﻮدن ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ

  • ﻋﺪم ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ

  • ﻣﻘﺪار ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه ﺑﺮ اﺳﺎس واﻗﻌﯿﺖ ﻧﺒﻮده و ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ذﻫﻨﯿﺖ ﻣﺪﯾﺮ ﭘﺮوژه ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ.

  • ﺗﺠﺮﺑﻪﻫﺎیﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه , ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺟﻬﺖ ﭘﺮوژه ﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ، ﻧﻪ رﻓﻊ ﻣﺸﮑﻞ در ﺣﯿﻦ ﺳﺎﺧﺖ

  • ﻋﺪم وﺟﻮد ﮔﺰارش ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ از ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎی ﻣﺼﺮف ﺷﺪه و ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﺑﺮای آﯾﻨﺪه.

  • ﻋﺪم اﻣﮑﺎن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﮐﺎر اﻧﺠﺎم ﺷﺪه و ﻣﻘﺎﯾﺴﻪی آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻮردی ﺑﺎ ﺑﻮدﺟﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی ﺷﺪه

  • ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻻزم ﺟﻬﺖ ﮐﻨﺘﺮل ﻣﺼﺮف ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﻬﯿﻨﻪ.

  • 5.نتیجه گیری و پیشنهادات

ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﮐﻼن ﻋﻤﺮاﻧﯽ، ﺑﺨﺶ ﺑﺰرﮔﯽ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺟﺬب ﺧﻮد ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. ﻋﺪم ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ در ﭘﯿﺎده ﺳﺎزی ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﭘﺮوژه ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻠﻔﺎت ﻣﻨﺎﺑﻊ، رﮐﻮد و ﯾﺎ ﮐﺎﻫﺶ ارزش و ﻋﺪم ﻧﯿﻞ ﺑﻪ اﻫﺪاف اوﻟﯿﻪ در ﻃﺮاﺣﯽ و ﭘﯿﺎده ﺳﺎزی ﭘﺮوژه ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ. ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﯿﺎن ﺷﺪ ، ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﮐﺸﻮر ، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ و ﮐﻨﺘﺮل ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﺮوژهﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﯿﻤﺎﻧﮑﺎران ﺟﺪی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸﺪه و روش ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ در اﮐﺜﺮ ﺷﺮﮐﺖ ﻫﺎ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ، ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﻄﻠﻮﺑﯽ را ﺟﻬﺖ ﻫﻮﯾﺪا ﻧﻤﻮدن روزﻧﻪ ﻫﺎ و ﺷﮑﺎف ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز ﻣﺸﮑﻼت ﻣﺎﻟﯽ و ﻫﺰﯾﻨﻪ ای در ﭘﺮوژه ﻫﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد، اراﺋﻪ ﻧﻤﯽ دﻫﺪ.

 همانطور که نتایج مطالعات نشان می دهد بروز تاخیرات و در نتیجه آن افزایش هزینه های هزینه ای و زمانی پروژه های بزرگ عمرانی، با توجه به ماهیت این نوع پروژه ها امری غیر قابل اجتناب می باشد. گرچه عوامل زیادی (مانند محل اجرا ، نوع پروژه عمرانی و …) بر روند اجرایی پروژه تاثیر گذار می باشند، اما در بین پارامتر های تاثیر گذار بر افزایش هزینه ها و زمان اجرایی پروژه ها عواملی وجود دارد که تقریبا در همه موارد مشابه می باشند، در نتیجه لزوم شناخت این عوامل  و تا حد امکان جلوگیری از بروز آنها و به خصوص  در داخل کشور تا میزان بسیاری کاهش داده و به سطح  قابل قبولی  برساند.

علیهذا برای برآورد بهتر هزینه ها و پیش بینی مدت زمان اجرایی مناسب برای پروژه های عمرانی بزرگ پیشنهاد می شود در برنامه ریزی های اجرایی این نوع پروژه های موارد زیر مدنظر قرار گیرند:

  1. تخصیص زمان و بودجه کافی برای انجام و تکمیل مطالعات تفصیلی و طراحی اجزای پروژه

  2. مطالعه دقیق و جامع مشخصات ژئوتکنیکی محل احداث پروژه

  3. توجه دقیق و جدی به متغیر های تورم و استهلاک سرمایه در برآوردها.

  4. استفاده بیشتر از تجربیات قبلی با تاکید بر تجربیات کشور های دیگر .

  5. افزایش و به روز کردن سطح توانایی ها و تخصص منابع انسانی در زمینه های فنی ، مدیریت پروژه و …

  6. برآورد های واقع بینانه تر حجم ، زمان و هزینه های اجرایی بخش های مختلف پروژه.

ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ در ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﻋﻤﺮاﻧﯽ، ﻗﺒﻞ از ﺷﺮوع ﭘﺮوژه ودر زﻣﺎن اﻧﺠﺎم ﻣﻨﺎﻗﺼﻪ، ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد. ﺑﺪون داﺷﺘﻦ آﻧﺎﻟﯿﺰ دﻗﯿﻖ و ﻣﻨﻄﻘﯽ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﭘﺮوژه در زﻣﺎن ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻗﯿﻤﺖ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻗﯿﻤﺖ دﻗﯿﻖ و ﻗﺎﺑﻞ رﻗﺎﺑﺘﯽ اراﺋﻪ ﻧﻤﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ، ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﺮوژه را ﻧﯿﺰ در دوران ﺳﺎﺧﺖ دﭼﺎر ﻣﺸﮑﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﻧﻤﻮد. اراﺋﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ زﻣﺎﻧﺒﻨﺪی دﻗﯿﻖ و ﺑﺮ اﺳﺎس آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در زﻣﺎن ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻗﯿﻤﺖ ﮔﺎم دوم ﺟﻬﺖ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻣﻮﻓﻖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. در ﮔﺎم ﺑﻌﺪی اراﺋﻪ ﮔﺰارﺷﺎت روزاﻧﻪ دﻗﯿﻖ و ﺑﺪور از ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﻋﺪدﺳﺎزی (ﮐﻪ ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ در ﺑﯿﺸﺘﺮ ﭘﺮوژه ﻫﺎ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﺳﻬﻞ اﻧﮕﺎری و ﮐﻢ اﻫﻤﯿﺖ ﺟﻠﻮه دادن آن، اﻃﻼﻋﺎت دﻗﯿﻘﯽ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﮐﻨﺘﺮل ﭘﺮوژه اراﺋﻪ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد)، ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﮐﻨﺘﺮل ﭘﺮوژه، ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻫﺮ زﻣﺎن ﭘﺮوژه را از ﻟﺤﺎظ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ و ﮐﻨﺘﺮل ﻧﻤﻮد و ﻫﺸﺪارﻫﺎی ﻻزم را ﺟﻬﺖ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﻣﺸﮑﻼت آﺗﯽ اﻋﻼم ﻧﻤﻮد.

 

منابع و مآخذ

١) دﮐﺘﺮ ﺳﯿﺎﻣﮏ ﻧﻮری، ﻣﻬﻨﺪس اﻣﯿﺮ ﻣﺤﻤﻮدی و ﻣﻬﻨﺪس ﻓﺮﻫﺎد ﺷﻬﺮﯾﺎری ، اﺻﻮل و ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﺮوژه ، داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻠﻢ و ﺻﻨﻌﺖ اﯾﺮان ، 1382

٢) اﻧﺠﻤﻦ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﺮوژه اﻣﺮﯾﮑﺎ، ﻧﺠﺎﺑﺖ، اﺣﺴﺎن و ﻫﻤﮑﺎران، راﻫﻨﻤﺎی ﭘﯿﮑﺮه داﻧﺶ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﺮوژه، ﭼﺎپ اول، ﺗﻬﺮان، اﻧﺘﺸﺎرات ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻠﯽ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﭘﺘﺮوﺷﯿﻤﯽ، 1384.

٣) ﻋﺒﺪالعزیز ﻣﺮاد دروﯾﺶ، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﭘﺮوژه، ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ، داﻧﺸﮑﺪه ﺻﻨﺎﯾﻊ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻠﻢ و ﺻﻨﻌﺖ اﯾﺮان، ﭘﺎﺋﯿﺰ 1377

4- انستیتو مدیریت پروژه. 1380. استاندارد دانش مدیریت پروژه، ترجمه حمید آلادپوش. مرکز فرهنگی انتشارات حامی. چاپ دوم

5- Turner, JR; Muller R. (2003). On the nature of the project as a temporary organization. International journal of project management. 21:1-8.

6- Bacon, R.W., J. E. Besant-Jones, and J. Heidarian. 1996. Estimating Construction Costs and Schedules: Experience with Power Generation Projects in Developing Countries in World Bank Technical Paper 325. World Bank.

  1. Bacon, R. W., and J. E. Besant-Jones. 1998. Estimating Construction Costs and Schedules: Experience with Power Generation Projects in Developing Countries in Energy Policy 26 (4):317–333. Washington DC: World Bank.

[1] -Scope

[2] -Cost

[3] -Time

[4] -Quality

[5] -Trade- off

[6] – Bacon

[7] – over design

حسین ترکاشوند,[1] 1،

1– کارشناس عمران،  شهرداری بروجرد، لرستان، ایران hossein.torkashvand66@gmail.com

 

منبع : www.cau.icnf.ir

 

 

شرح وظایف مسئول دفتر فنی مطالعه کنید

مقالات مرتبط

پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *